• ME School

6 bước nhỏ để xử lý một cuộc gây hấn, đánh nhau ở trẻ

Trẻ con chơi với nhau xô xát, gây hấn và tranh giành đồ chơi là những việc không thể tránh khỏi.

Thông thường, phản ứng đầu tiên của người lớn khi nhìn thấy những việc này là ngay lập tức yêu cầu trẻ đưa trả món đồ cho người bạn kia hoặc đưa ngay cho bố mẹ và không tiếp tục chơi nữa; tách trẻ ra và yêu cầu xin lỗi bạn dù con chưa hiểu vấn đề; hoặc thậm chí yêu cầu trẻ ngừng chơi và đi về nhà ngay. Những hành động này của người lớn thực chất xuất phát từ việc muốn ngay lập tức chấm dứt vấn đề (tình trạng đánh nhau, tranh giành và khóc lóc), với tâm lý ngại với phụ huynh của bạn kia về hành vi của con mình và sợ bị đánh giá… Tuy nhiên, điều này vô hình chung không hề nghĩ đến cảm xúc của trẻ, không giúp tìm ra nguyên nhân tại sao trẻ lại cư xử như vậy và xử lý sao để lần sau tình trạng này sẽ không tái diễn.

Thực tế, khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ rất thấp nên trong trường hợp bị tức giận, thất vọng khi bị bạn tranh giành đồ chơi hay làm phiền, sử dụng tay chân gần như là hành động đầu tiên của trẻ. Nhiều bậc phụ huynh rất e ngại vấn đề con đánh bạn, cho rằng trẻ sẽ sử dụng bạo lực lâu dài để giải quyết các vấn đề con gặp phải. Nhưng chúng ta phải thừa nhận một điều rằng những tranh chấp, xô xát xảy ra ở trẻ nhỏ thông thường không quá nghiêm trọng. Đặc biệt, khi được can thiệp đúng cách thì đây còn là những CƠ HỘI TUYỆT VỜI để các bậc phụ huynh hướng dẫn con mình cách chơi với bạn và xử lý tình huống một cách hợp lý. Vì thế, các bậc phụ huynh hãy bình tĩnh trước những tình huống này, tránh việc xử lý không tốt, khiến trẻ không hiểu được vấn đề. Điều này có thể sẽ khiến trẻ tức giận, thất vọng thêm và lần sau chúng sẽ tiếp tục sử dụng tay chân, có thể mạnh hơn hoặc lén lút hơn hoặc trở nên sợ hãi, không dám đòi hỏi quyền lợi của mình.

Không quá khó để tập cho trẻ cách chơi hòa bình với nhau

ME School sẽ gợi ý một quy trình để xử lý một cuộc tranh giành, xích mích ở trẻ qua 6 bước nhỏ sau:

Bước 1: Dừng hành động, tách trẻ khỏi nhau và khu vực vừa xảy ra xô xát

Khi phát hiện trẻ có xích mích, xô xát, việc đầu tiên nhất mà các bậc phụ huynh cần làm là tách các con ra và sử dụng những câu ngắn gọn như: “Mẹ cảm thấy không vui khi con làm bạn đau”, “Mẹ không muốn con làm đau bạn”… Việc làm này đơn giản để cho con biết đánh nhau hay làm bạn đau là những hành vi chưa đúng, con cần dừng việc đó lại cho dù muốn hay không và bố mẹ sẽ giúp con tìm hướng giải quyết khác. Hãy nhớ câu nói phải ngắn gọn, không chỉ trích hành vi của trẻ, không căn vặn như: “Con hư thế”, “Đánh bạn là hư”, “Sao con lại đánh bạn?”, “Có biết đánh bạn là hư là đau không?”…

Bước 2: Công nhận cảm xúc của trẻ và cho con thời gian bình tĩnh

Cảm xúc nhất là những cảm xúc tiêu cực thực sự không đáng sợ. Việc các con thể hiện cảm xúc bằng cách tiêu cực như la hét, đập phá, ném đồ hoặc làm đau bạn mới không không tốt. Nhưng việc con trẻ la hét, đập phá hay giằng co với bạn cũng chỉ xuất phát từ việc muốn giải tỏa cảm xúc mà con đang có: tức giận, cảm thấy bị làm phiền hoặc thất vọng… Vậy nên, việc của người lớn lúc này chính là công nhận cảm xúc của con, giúp con gọi tên cảm xúc, hiểu được cảm xúc của mình cũng như cách kiểm soát chúng. Đây là một việc rất đơn giản nhưng luôn bị người lớn bỏ quên. Có lẽ vì người lớn đã quên mất vai trò của cảm xúc đối với hành vi, chính cảm xúc sẽ quyết định hành vi của con: khi vui vẻ con nhất định sẽ hợp tác và thông thường khi có các cảm xúc tiêu cực con sẽ la hét, đập phá hoặc làm đau người xung quanh…

Một hành động mà người lớn có thể thường thấy ở trẻ sau một trận tranh giành đó chính là khóc. Nếu trẻ khóc, hãy để con được khóc. Bởi vì, khóc chính là cách giải tỏa cảm xúc hòa bình nhất và có thể nói là tích cực nhất. Còn nếu con bị yêu cầu ngừng khóc, con sẽ tìm hướng giải tỏa cảm xúc theo cách khác như la hét, khua khoắng tay chân, đập đồ, thậm chí làm đau người xung quanh hay những cách tệ hơn.

Trong trường hợp, con khóc ở nơi công cộng, những người có con và hiểu về con trẻ chắc chắn sẽ thông cảm cho bạn, còn những người không thông cảm thì kệ họ. Việc của bạn là đưa trẻ tránh xa chỗ đông người một chút để con khóc thoải mái mà không ảnh hưởng tới người xung quanh. Và hãy ở bên cạnh con, nên yên lặng không nói hay giải thích gì nhiều hoặc có thể an ủi con bằng những câu đơn giản ngắn gọn: “Con cứ khóc đi, mẹ sẽ ngồi đây cạnh con, bao giờ con bình tĩnh mình sẽ nói chuyện nhé”.

Hãy chắc chắn, trẻ đã bình tĩnh lại và có thể trao đổi cũng như tiếp thu thì mới bắt đầu chuyển sang bước tiếp theo. Nếu trẻ vẫn khóc và chưa sẵn sàng, bạn có thể cho con thêm thời gian và cho con biết con có bao nhiêu thời gian để giải tỏa hoàn toàn cảm xúc: “Mẹ thấy con vẫn chưa sẵn sàng đúng không, vậy thì mẹ dành cho con thêm 2 phút để khóc và giải tỏa cảm xúc nốt nhé, sau đó mình sẽ cùng nhau giải quyết vấn đề để con cảm thấy vui và thoải mái hơn này”.

Nói cho con biết nếu con vừa khóc vừa nói, bạn sẽ không hiểu nổi con nói gì và như vậy bạn sẽ không thể giúp gì được cho con cả. Hãy dùng tone giọng bình thường, đừng sốt ruột hay cáu giận vì cảm xúc của bạn sẽ điều tiết cảm xúc của con. Cho con thấy, bạn là người rất bình tĩnh, đáng tin và có thể giúp con giải quyết vấn đề một cách tích cực nhất.

Bước 3: Nói chuyện với con để tìm hiểu nguyên nhân của vấn đề là gì

Bạn nên nhớ, tất cả mọi chuyện đều có nguyên nhân của nó và để giải quyết được triệt để vấn đề thì phải hiểu được nguyên nhân. Thông thường, dù có quan sát từ đầu đến cuối sự việc, chưa chắc bố mẹ đã biết được chính xác nguyên nhân gây ra cuộc ẩu đả. Vì thế, đừng tự suy luận vấn đề, dù bạn tưởng mình đã hiểu rõ, hãy nói chuyện với trẻ để hiểu trẻ nghĩ gì, vì sao lại xảy ra sự việc đó và đây cũng là cơ hội để trẻ nhìn nhận lại quá trình và hành động của mình, sau đó con mới dễ dàng chấp nhận nghe bố mẹ khuyên can. Với trẻ dưới 2 tuổi và khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ còn kém, bạn có thể bỏ qua bước này hoặc diễn đạt câu chuyện theo ý hiểu của bạn và hỏi trẻ xem có đúng không.

Điều quan trọng nhất trong bước này là kiên quyết không để trẻ đổ lỗi, bỏ qua những câu nói đổ lỗi hay tức giận đối với người khác như “Tại bạn đó lấy của con”, “Tại bạn đó đánh con trước”. Yêu cầu con tập trung kể lại sự việc và nhắc lại những câu nói mang tính tường thuật sự việc của trẻ để đảm bảo bạn hiểu đúng ý của con. Ví dụ như khi con diễn tả việc bị bạn giành đồ chơi “Tại bạn đó lấy của con, nên con đánh bạn” bố mẹ có thể nhắc lại “À đầu tiên con đang chơi món đồ chơi này, sau đó bạn đó tới lấy nó và con đã làm đau bạn đúng không?”

Có một lưu ý nhỏ: Thường trẻ sẽ nghĩ rằng món đồ chơi con đã chọn, cầm qua và đặt cạnh chỗ của mình cho dù con không chơi tới nó nữa cũng vẫn là của con, bạn khác không thể lấy nó. Vậy nên, bố mẹ hãy thật tinh ý để hiểu được trường hợp này và hướng dẫn cho con biết, nếu đó là đồ chơi chung hoặc ở nơi công cộng thì con không thể giữ hết phần đồ chơi về mình như vậy được. Những thứ đồ mà con chưa sử dụng tới hoặc không còn muốn chơi nữa phải được trả lại để bạn khác cũng có cơ hội được chơi chúng…

Nếu như cần phải đưa ra hình phạt, đừng quá nghiêm trọng, bạn không nhất thiết phải yêu cầu con dừng chơi hay đi về. Hãy đưa ra yêu cầu nếu không thể chơi hòa bình với bạn, con sẽ phải chơi một mình tách xa các bạn khác. Thông thường, đây là hình phạt nhẹ nhàng, không gây tổn thương cho trẻ nhưng lại cực hiệu quả vì con trẻ luôn có nhu cầu chơi chung hoặc chơi cạnh các bạn. Điều này cũng thể hiện cho con hiểu, nếu không thể hòa bình và chơi nhẹ nhàng với các bạn, con sẽ khó có thể được chơi trong đội nhóm.